Кыргызча   Русский


3. ЛЕКСИКА-ГРАММАТИКАЛЫК МАТЕРИАЛДАРДЫ ӨЗДӨШҮРҮҮ


 Кызматчы сөздөрдү кайталоо

Кызматчы сөздөр сүйлөмдөгү сөз менен сөздү, бир өңчөй мүчөлөрдү, татаал сүйлөмдүн тутумундагы жөнөкөй сүйлөмдөрдү байланыштырат.

 

Байламталар (союзы) жана – и; бирок –но; анткени –  поэтому; себеби – по причине; эгер, эгерде  – если; ошондуктан  – поэтому; же – или; менен – и;   да – и.

Жандоочтор (послелоги) менен – с; үчүн – для, за, из-за; аркылуу – через; тууралуу, жөнүндө – о, об; сыяктуу, сымал – подобно, похож, похоже; сайын – каждый; боюнча, бою – по, весь; чейин, дейре – до; караганда – по сравнению, в сравнении, карай, карата – к, по направдению, в сторону; кийин, соң, ары – после; башка – кроме; мурун, мурда – раньше.

Бөлүкчөлөр (частицы) гана, эле; эң – самый; өтө – слишком; абдан – очень; ушунчалык – настолько; аябай – очень; эбегейсиз; да – и; дагы – тоже; деле –и тоже, также; го, бейм, белем, имиш – можно, кажется, видимо, якобы, будто бы; эч – ни; эмес – не; жок – нет; такыр, таптакыр, түк – никогда, никак, совершенно, абсолютно не; ээ?, ыя?, ии? – не?, ну что?, а?; албетте – конечно; ооба – да; сөзсүз – безусловно.

      



а) Сүйлөмдөрдөгү көп чекиттин ордуна мааниси жагынан туура келген кызматчы сөздөрдү койгула.

1. Актан Тилек комуз ийримине барышат.
2. Ал үй-бүлөсү айтып берди.
3. Жибек эң кичүүсү абдан эрке.
4. Султан Тилектин машыктыруучусу – Болот агай. кийин
5. Ал абдан эрке, зээндүү кыз.
6. Айгерим кесиби мугалим, иштебейт. жана
7. Айгерим иштебейт, баласы кичинекей.
8. Тилек сабактан машыгууга барат.

Колдонулуучу сөздөр: боюнча, ошондуктан, бирок, анткени, кийин, жөнүндө, менен, бирок, жана




б) Сөз айкаштарынын котормосун тапкыла




в) Төмөнкү сүйлөмдөрдү кызматчы сөздөр менен толуктагыла


1. Актандын жеңеси жок, ... байкеси үйлөнө элек.


2. Актандын чоң атасы бар , ... ал айылда жашайт.


3. Айгеримдин эже - жездеси бар ... алар Бишкекте турушат.


4. Актандын быйыл мүчөл жашы, ... аны куттуктаганы туугандары келишет.


5. Актан менен Тилек бир класста окушат, ... Тилек Султан экөө машыгууга чогуу барышат.







г) Көп чекиттин ордуна тиешелүү бөлүкчөлөрдү койгула

1. Султан машыгуудан кечикпейт.
2. Актандын байкеси конокко келбейт .
3. Жибек эжесин сагынды.
4. Тилек машыгууга барат.
5. Актандын чоң атасы неберелеринин туулган күнүн унутпайт.

Колдонулуучу сөздөр: да, эч, окшойт, такыр, дагы




д) Көп чекиттин ордуна жандоочторду койгула

1. Актан үй-бүлөсү Тилекке айтып берди
2. Тилектин үй-бүлөсүнө Актандын үй-бүлөсү чоң.
3. Тилек машыгуудан ийримге барат.
4. Алар күн машыгууга чогуу барышат.
5. Актан, Тилек мектепке шашып жөнөштү.

Колдонулуучу сөздөр: караганда, карай, тууралуу, сайын, кийин